รายวิชา ทักษะชีวิต 1

การทำงานของระบบไหลเวียนเลือด
ระบบย่อยอาหาร (Digestive System)
ระบบการย่อยอาหาร ประกอบด้วยอวัยวะที่ย่อยอาหารและดูดซึมอาหารเพื่อไปเลี้ยงร่างกาย โดยเริ่มจากปากขบเคี้ยวอาหาร คลุกเคล้ากับน้ำลายซึ่งเป็นน้ำย่อยชนิดหนึ่งลงไปสู่กระเพาะอาหาร เพื่อทำการย่อยและทำให้เหลวก่อนที่จะผ่านไปลำไส้เล็ก โดยมีน้ำย่อยอาหารจากถุงน้ำดีและตับอ่อนทำหน้าที่ย่อยอาหารให้เล็กลงเข้าสู่กระแสเลือดได้ ผ่านปุ่มเล็ก ๆ คล้ายนิ้วมือบนผนังด้านในของลำไส้ เพื่อดูดซึมไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ส่วนเศษอาหารหรือกากอาหารที่เหลือจะลงสู่ลำไส้ใหญ่และรวมกันเป็นอุจจาระเพื่อขับถ่ายออกทางทวารหนักต่อไป
ส่วนประกอบของระบบย่อยอาหารประกอบเป็น ๒ ส่วนใหญ่ ๆ คือ
๑. อวัยวะที่ทำหน้าที่เป็นทางผ่านของอาหาร ได้แก่ ปาก ลำคอ หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่
๒. อวัยวะที่ช่วยย่อยอาหาร ได้แก่ ต่อมน้ำลาย น้ำลาย ต่อมในลำไส้เล็ก ต่อมดูโอดีนัล ตับ และตับอ่อนกระบวนการทำงานของระบบย่อยอาหาร โดยการย่อยอาหารในปาก กระเพาะอาหาร ในลำไส้เล็ก และในลำไส้ใหญ่
การดำรงประสิทธิภาพการทำงานของระบบย่อยอาหาร
๑. รับประทานอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย คือ รับประทานอาหารให้ครบ ๕ หมู่
๒. รับประทานอาหารให้เป็นเวลา
๓. รักษาความสะอาดในช่องปากอย่างสม่ำเสมอ
๔. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
๕. ทำจิตใจให้ร่าเริงแจ่มใสอยู่เสมอ ไม่เครียด หรือวิตกกังวลเกินไป
ระบบหายใจ (Respiratory System)
ระบบการหายใจ คือ ระบบที่ประกอบไปด้วยอวัยวะที่เกี่ยวข้องกับการหายใจ เป็นการแลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์ โดยการนำออกซิเจนจากอากาศภายนอกเข้าสู่เซลล์ที่ต้องการของร่างกาย และถ่ายเทก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกมา
กระบวนการทำงานของระบบหายใจ
๑. การหายใจ แบ่งออกเป็น ๒ ตอน คือ
๑.๑ หายใจเข้า เป็นการสูดอากาศเข้าไปในถุงลมปอด
๑.๒ หายใจออก เป็นการไล่อากาศก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกจากปอด
๒. การหายใจภายนอก คือ การแลกเปลี่ยนออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งอยู่ในถุงลมของปอดกับเลือดที่อยู่ที่เส้นเลือดฝอยรอบ ๆ ถุงลมของปอด
๓. การแลกเปลี่ยนระหว่างออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์ ที่อยู่ในเลือดกับเซลล์ของร่างกายกระทำในเซลล์ของเนื้อเยื่อต่าง ๆ ในร่างกาย
การดำรงประสิทธิภาพการทำงานของระบบหายใจ
๑. รักษาสุขภาพของตนเองให้แข็งแรงสมบูรณ์อย่างสม่ำเสมอ
๒. รักษาอุณหภูมิของร่างกายให้เป็นปกติอยู่เสมอ แต่งกายให้เหมาะสมกับสภาพอากาศเพื่อป้องกันการเป็นหวัด
๓. หลีกเลี่ยงการอยู่ใกล้ชิดกับผู้ป่วยที่เป็นหวัดและโรคทางเดินหายใจ
๔. ปิดปากและจมูกเวลาไอหรือจาม ไม่ควรใช้สิ่งของร่วมกับผู้อื่น โดยเฉพาะเมื่อป่วยหรือผู้ป่วยที่เป็น โรคทางเดินหายใจ
๕. อยู่ในที่อากาศบริสุทธิ์ ไม่อับชื้น หรือที่แออัด
๖. ระวังอุบัติเหตุ โดยเฉพาะการกระแทกหน้าอกเพราะอาจเป็นอันตรายแก่ระบบทางเดินหายใจได้
ระบบไหลเวียนเลือด (Circulatory System)
ระบบไหลเวียนเลือด หมายถึง ระบบสองระบบที่เกี่ยวกับการไหลเวียนของเหลวในร่างกาย ซึ่งประกอบ ด้วย
๑. ระบบหัวใจและหลอดเลือด ประกอบด้วย เลือด หลอดเลือด และหัวใจ ซึ่งหัวใจทำหน้าที่บีบเลือดออกไปตามหลอดเลือด เพื่อไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย การไหลเวียนของเลือดจะไหลไปในทิศทางเดียวเท่านั้นและเป็นวงจรปิด
๒. ระบบน้ำเหลือง ประกอบด้วยน้ำเหลือง หลอดน้ำเหลือง และต่อมน้ำเหลือง
หน้าที่ของระบบไหลเวียนเลือด มีหน้าที่หลัก ๒ ประการ คือ
๑. ขนส่ง สารอาหารและเลือดต่าง ๆ ภายในร่างกายตัวนี้
๑.๒ ขนส่งคาร์บอนไดออกไซด์จากเซลล์มายังปอด เพื่อขับถ่ายออกจากร่างกาย
๑.๓ ขนส่งสารอาหารต่าง ๆ จากระบบย่อยอาหารไปยังเซลล์ต่าง ๆ ของร่างกาย
๑.๔ ขนส่งของเสียจากเซลล์ไปขับถ่ายออกจากร่างกายทางไต ปอด และต่อมเหงื่อ
๒. ควบคุมความสมดุลของร่างกาย
๒.๑ ควบคุมอุณหภูมิของร่างกายให้คงที่
๒.๒ ควบคุมความเป็นกรด - ด่าง (PH) ของร่างกาย
๒.๓ ควบคุมความสมดุลของน้ำในร่างกาย
๒.๔ ช่วยในกระบวนการแข็งตัวของเลือด เมื่อร่างกายมีบาดแผลและเสียเลือด
๒.๕ รักษาระดับความดันเลือดในร่างกายให้ปกติ
๒.๖ ป้องกันและทำลายเชื้อโรคที่เข้าสู่ร่างกาย
การดำรงประสิทธิภาพการทำงานของระบบไหลเวียนเลือด
๑. รับประทานอาหารที่มีประโยชน์และพอเพียงแก่ความต้องการของร่างกาย
๒. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
๓. นอนหลับ พักผ่อนให้เพียงพอ
๔. ตรวจสุขภาพเป็นประจำทุกปี
๕. ป้องกันการอักเสบจากเชื้อโรค โดยรักษาสุขภาพให้ดีอยู่เสมอ
๖. งดเว้นการสูบบุหรี่ สารจากควันบุหรี่มีผลต่อการทำงานของหัวใจ ทำให้หัวใจเต็นเร็วขึ้น

แบบทดสอบ

๑. ระบบย่อยอาหารประกอบด้วยอวัยวะส่วนใด
ก. กระเพาะอาหาร ตับ กระเพาะปัสสาวะ ลำไส้ใหญ่ ข. ปาก หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ตับ
ค. ปาก กระเพาะอาหาร ตับ ลำไส้เล็ก ง. ปาก หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ลำไส้ใหญ่
๒. อวัยวะใดไม่มีน้ำย่อย
ก. ปาก ข. หลอดอาหาร
ค. กระเพาะอาหาร ง. ลำไส้เล็ก
๓. ข้อใดไม่ใช่วิธีการดำรงประสิทธิภาพการทำงานของระบบย่อยอาหาร
ก. กินอาหารให้ตรงเวลา ข. รักษาความสะอาดของช่องปาก
ค. กินยาระบายทุกครั้งเวลาท้องผูก ง. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
๔. การหายใจเข้า - ออกต้องสัมพันธ์กับอวัยวะส่วนใดมากที่สุด
ก. หัวใจ ข. ปอด ค. หลอดลม ง. กะบังลม
๕. ในการหายใจเข้า - ออกอย่างถูกต้อง จะเป็นอย่างไร
ก. หายใจเข้า ช่องอกจะขยายออกพองขึ้น ข. หายใจเข้า ช่องอกจะแฟบลง
ค. หายใจออก ช่องอกจะขยายพองขึ้น ง. หายใจออก ช่องอกจะขยายและแฟบสลับกัน
๖. นักเรียนคิดว่า การดำรงประสิทธิภาพการทำงานของระบบหายใจ ข้อใดดีที่สุด
ก. ปิดปากและจมูกเวลาไอหรือจาม ข. แต่งกายให้เหมาะสมกับสภาพอากาศ
ค. รักษาสุขภาพของตนเองให้ดีอยู่เสมอ ง. ปรึกษาแพทย์เพื่อทำการรักษา
๗. หน้าที่หลักของระบบไหลเวียนเลือดคือ
ก. ขนส่งออกซิเจนไปยังปอดและส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย
ข. ขนส่งสารอาหารและเลือดไปยังอวัยวะส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย
ค. ควบคุมรักษาระดับความดันเลือดให้เป็นปกติ
ง. ขนส่งสารอาหารและเลือดกับควบคุมความสมดุลของร่างกาย
๘. เม็ดเลือด ประกอบด้วยสิ่งใด
ก. เม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดดำ เม็ดเลือดขาว ข. เม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว เกล็ดเลือด
ค. เม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว พลาสมา ง. เม็ดเลือดแดง เกล็ดเลือด พลาสมา
๙. ชีพจรของผู้ใหญ่ปกติเต้นกี่ครั้งต่อนาที
ก. ๕๐ - ๖๐ ครั้ง ข. ๗๒ - ๘๕ ครั้ง
ค. ๙๐ - ๙๕ ครั้ง ง. ๙๐ - ๑๑๐ ครั้ง
๑๐. การออกกำลังกายเพื่อประสิทธิภาพของระบบไหลเวียนเลือด ควรออกกำลังกายอย่างน้อยกี่ครั้งต่อสัปดาห์ และ
นานเท่าใดต่อครั้ง
ก. ๑ วันต่อสัปดาห์ ๓๐ นาทีต่อครั้ง ข. ๒ วันต่อสัปดาห์ ๓๐ นาทีต่อครั้ง
ค. ๓ วันต่อสัปดาห์ ๓๐ นาทีต่อครั้ง ง. ๗ วันต่อสัปดาห์ ๒ ชั่วโมงต่อครั้ง




เฉลย
๑. ค ๒. ข ๓. ค ๔. ข ๕. ก
๖. ค ๗. ง ๘. ข ๙. ข ๑๐. ค